Citaten over vertalen (voor de liefhebber)

Many critics, no defenders, translators have but two regrets: when we hit, no one remembers, when we miss, no one forgets.’
(Anoniem)

‘Een woord-voor-woord vertaling uit een andere taal verhult de betekenis, zoals welig tierend onkruid het gezaaide verstikt. Als namelijk de wijze van uitdrukking slaafs de naamvallen en de figuren volgt, zal zij ondanks omhaal van woorden of lange omschrijvingen nauwelijks kunnen uitdrukken wat bondig gezegd kon worden.’

‘…laten andere op lettergrepen en letters jagen, let gij echter op de gedachte.’

‘Wat gij nauwkeurig vertalen noemt, dat heet bij kenners “slechte smaak”.’

‘Als iemand niet inziet dat de bevalligheid van een taal door vertaling gewijzigd wordt, laat hij dan maar een Homerus woord-voor-woord in het Latijn vertalen (…) dan zal hij wel inzien dat zijn stijl belachelijk wordt en dat de welsprekendste der dichters ons nog nauwelijks iets zegt.’

Voorgaande vier citaten: Eusebius Hiëronymus (St. Jérôme; 340-420); patroonheilige van de vertalers.

St. Jerome 1605 door Carvaggio

‘Ik vond het dus niet nodig ieder afzonderlijk woord met een eigen woord weer te geven, maar wel heb ik de stijl van alle woorden en hun betekenis behouden. Waar het voor de lezer immers op aankomt, dacht ik, is dat ik hem van de woorden niet hetzelfde aantal maar, om zo te zeggen, hetzelfde gewicht bezorg.’
Marcus Tullius Cicero (106-43 v.C.).

Niemand kan juist vertalen zonder een goede en diepgaande kennis van elk van beide talen. En zelfs dat is niet voldoende. Velen zijn immers in staat om te begrijpen maar kunnen het begrepene niet onder woorden brengen. Zoals velen een schilderij beoordelen die zelf niet bij machte zijn om een schilderij te maken, (…) zo is ook het juiste vertalen een grote en moeilijke kunst.’
Leonardo Bruni (1370-1444); De interpretatione recta.

‘Ik wil niet voorbijgaan aan de dwaasheid van sommige vertalers die in plaats van voor vrijheid te kiezen, zich slaafs onderwerpen. Dat wil zeggen, ze zijn zo dwaas dat ze proberen regel voor regel of vers voor vers weer te geven, hetgeen een misvatting is waardoor ze dikwijls de bedoeling van de schrijver die ze vertalen, vervalsen en de schoonheid en de volmaaktheid van de ene noch de andere taal tot uitdrukking brengen.’
Etienne Dollet (1509-1546); La manière de bien traduire d’une langue en aultre.

‘…het grootste onrecht dat men een kopie kan aandoen, is haar met het origineel te confronteren, aangezien die daarbij al haar charme verliest en de Natuur zelve er moeite mee heeft twee dingen voort te brengen die in alle op elkaar gelijken.’
Nicolas Perrot d’Ablancourt (1606-1664)

‘…elke taal is een verschillende verhouding tussen uitspreken en zwijgen. Elk verzwijgt sommige dingen om andere te kunnen zeggen… Vandaar de geweldige moeilijkheid van het vertalen: het gaat er daarbij om in de ene taal juist te zeggen wat de andere taal tracht te verzwijgen. Maar tevens ziet men waarin vertalen een prachtige onderneming kan zijn, namelijk in het onthullen van de wederzijdse geheimen die volken en tijden tegenover elkaar bewaren…’
Walter Benjamin (1892-1940); Die Aufgabe des Übersetzers.

‘Wegens het riskante van wat ze ondernemen komt vertalers grote verdienste toe. Zij zouden zich echter meer als rivalen van hun auteurs dan als slaafse kopiisten moeten opstellen. Vooral zouden ze, al zij het in bescheiden mate, de moed moeten kunnen opbrengen om “nieuwe uitdrukkingen” te gebruiken daar waar het origineel erom vraagt.’
Raymond van den Broeck (1935); Over de grenzen van het vertaalbare.

Advertenties