Wat is een vertaler (niet)? 10 vooroordelen over vertalen

Dit is een bewerking van een artikel (Engels) van Clint Tustison.

Vertalers worden regelmatig geconfronteerd met misvattingen over hun beroep. Vaak moeten klanten worden voorgelicht over het vak om de mythes die steeds weer opduiken te ontkrachten. Hier volgt een lijst van tien vooroordelen. Misschien kun je deze als vertaler eens voorleggen aan je klant (of aan je familie en vrienden), zodat hij beter begrijpt wat je precies doet.

caucasians 1. Een vertaler is gewoon iemand die twee of meer talen spreekt.
Dit is een van de meest hardnekkige misverstanden die de ronde doen buiten de vertaalbranche. Het feit dat je twee talen spreekt, betekent nog niet dat je in die talen kunt vertalen. Vertalen is veel meer.

2. Een vertaler kan een tekst over elk onderwerp vertalen.
Een goede vertaler specialiseert zich in een paar onderwerpen (zo ben ik o.a. gespecialiseerd in (para)medische teksten). Hierdoor blijft hij makkelijker op de hoogte van ontwikkelingen in de branche. Een onervaren (of slechte) vertaler zal vaak roepen dat hij alles kan vertalen wat men hem vraagt.

3. Van een taal in een andere vertalen (bijv. van het Frans in het Nederlands) is hetzelfde als in de andere richting (van het Nederlands in het Frans).
Er zijn vertalers die goed vertaalwerk in beide richtingen leveren, maar dat zijn er niet veel. Klanten denken vaak dat vertalen beide kanten op hetzelfde is. Een vertaler heeft een dominerende taal (meestal de moedertaal) en het is gebruikelijk, en beter voor zowel vertaler als klant, dat in deze taal wordt vertaald.

4. Een vertaler kan een tekst in zeer korte tijd vertalen.
Klanten denken vaak dat vertalen eenvoudig is en snel gedaan kan worden. Een professionele vertaler informeert zijn klant goed en vertelt hem dat een vertaler voldoende tijd nodig heeft om een product van goede kwaliteit te leveren.

5. Een native speaker (vertaler die in zijn moedertaal vertaalt) is altijd een betere vertaler dan een niet-native speaker.
Dit is net zo’n dom fabeltje als punt 1. Een goede beheersing van de taal alleen is geen garantie dat een vertaling correct gebeurt. Vertalen vereist discipline, studie en veel oefening. Een native speaker wordt niet geboren met alle nodige kwaliteiten (soms zelfs helemaal geen) van een vertaler.

6. Een vertaler vindt het niet erg als de klant achteraf om wijzigingen vraagt.
Als de vertaler een vertaling eenmaal heeft geredigeerd, gecontroleerd, gereviseerd en geperfectioneerd, is het niet prettig als de klant daarna nog eens met wijzigingen komt. Vaak denkt een goedbedoelde lezer aan de zijde van de klant dat iets misschien niet helemaal juist is vertaald. Maar in 99% van de gevallen zijn die goede bedoelingen ongegrond. Niet alleen wordt dan de kwaliteit van de vertaling minder, maar de reputatie van de vertaler kan er ook door in twijfel worden getrokken.

7. Alleen vertalers die lid zijn van een professionele vertalersvereniging zijn goede vertalers.
Er zijn veel vertalers die uitstekend werk leveren, ook al zijn ze geen lid van een vakvereniging. Deze professionele organisaties heersen niet over de wereldwijde vertalersgemeenschap. Ze hanteren meestal wel een gedegen beoordeling van vertalers, maar het is vaak niet meer dan dat: een paar beoordelingscriteria. Een lijst met tevreden klanten zegt veel meer over de kwaliteiten van een vertaler.

8. Een goede vertaler is ook een goede tolk.
Vertalen is niet hetzelfde als tolken. Bij vertalen gaat het om geschreven tekst, bij tolken om het spreken (ter plekke, zonder woordenboeken). Hierbij komen totaal andere vaardigheden kijken.

9. Een vertaler doet graag gratis vertaalwerk.asians
Veel vertalers zijn bereid om af en toe voor niets te werken. Maar ook vertalers moeten eten. Vertalen is voor de meesten niet slechts een hobby en alleen in uitzonderlijke gevallen kun je van een vertaler verwachten dat hij gratis werk levert.

10. Een vertaler accepteert elke betaling die de klant biedt.
Een goede vertaler heeft een tarief vastgesteld en zal daar niet vaak van afwijken. Klanten proberen vertalers soms tegen elkaar te laten opbieden om de laagste prijs te krijgen. Als de prijs te laag is, zal een goede vertaler de opdracht liever niet aannemen, omdat het onvoldoende oplevert voor de hoeveelheid werk die hij eraan heeft. Onervaren (en vaak minder goede) vertalers accepteren wat de klant hun betaalt. De klant krijgt dan de waarde waarvoor hij betaalt.

Mijn extra punt 11: Een oudere vertaler is een betere vertaler.
Ik zou er nog aan willen toevoegen dat ook de leeftijd van een vertaler niet zaligmakend is. Er wordt vaak gedacht (ook onder vertalers zelf) dat je een zekere levenservaring moet hebben en vele jaren oefening om een goede vertaler te zijn. Natuurlijk helpt het, maar ik ken voldoende jonge vertalers die hard gestudeerd hebben en bovendien al wat levenswijsheid in pacht hebben, en dus uitstekende vertalers zijn.

Dit artikel is ook gepubliceerd in het Frans door Transtextuel.

Nog meer vertaalfabels (in het Engels) vind je op Translating is an Art van Percy Balemans.

Advertenties

One thought on “Wat is een vertaler (niet)? 10 vooroordelen over vertalen

  1. Cora,

    Uitstekend stuk! Ik ben het er helemaal mee eens.

    Met hartelijke groet,
    Caroline

Reacties zijn gesloten.