Waar is kussen eigenlijk goed voor?

Kauwen en kussen

Er wordt veel gekust in Nederland. Maar kussen is niet iets wat alle culturen doen. Zelfs vandaag de dag zijn er culturen die er niet aan meedoen. Dat zou kunnen betekenen dat het niet aangeboren of intuïtief is, zoals wij vaak denken. Misschien is kussen aangeleerd gedrag, ontstaan vanuit het ‘kusvoeden’, waarbij moeders hun kinderen te eten geven met voorgekauwd voedsel via de mond. Er zijn moderne inheemse volken waar kusvoeden plaatsvindt, maar waar niet sociaal wordt gekust. Kussen kan ook een cultureel bepaalde vorm van verzorging zijn of, wat de erotische kus (tongzoen) betreft, een uitbeelding van, vervanging voor of aanvulling op de seksuele daad zelf.

Dieren kussen ook

Wat het ook is, kusgedrag is niet alleen typisch menselijk. Primaten zoals de Bonobo’s kussen elkaar regelmatig, honden en katten likken en besnuffelen elkaar, en zelfs slakken en insecten maken contact met hun voelsprieten. Misschien is het geen kussen, maar verzorgen, besnuffelen of communiceren. Maar dit gedrag versterkt in ieder geval het onderling vertrouwen en schept een emotionele band.

Toulouse-Lautrec De Kus

De kus – Henri de Toulouse-Lautrec

Wie zoende het eerst?

Vedische teksten uit het oude India lijken het kussen al te vermelden en de Kama Sutra, die vermoedelijk teruggaat tot de tweede eeuw, wijdt een volledig hoofdstuk aan allerlei vormen van kussen. Er zijn antropologen die denken dat de Grieken het erotisch kussen leerden van de Indiërs, nadat Alexander de Grote India was binnengevallen in 326 BC. Maar het gaat mogelijk nog verder terug. In Homerus, uit de negende eeuw voor Christus, drukt Koning Priamus een memorabele kus op de hand van Achilles om hem te smeken om het lichaam van zijn zoon.

De kus in de Bijbel

Herodotus vermeldt in zijn verhalen, uit de vijfde eeuw, het kussen onder de Perzen, die mannen van gelijke stand begroetten met een kus op de mond en die van een iets lagere stand met een kus op de wang. Hij vermeld ook dat de Egyptenaren weigerden de Grieken op de mond te kussen, omdat de Grieken koeienvlees aten en de koe heilig was voor de Egyptenaren. De kus komt ook voor in het Oude Testament. Vermomd als Esau kust Jacob de blinde Isaac en ‘steelt’ daarmee de zegen van zijn broer. In het Hooglied, dat een eerbetoon is aan de seksuele liefde, smeekt een van de geliefden: “Hij kusse mij met de kussen Zijns monds; want Uw uitnemende liefde is beter dan wijn.”

Kussen voor analfabeten

In de tijd van de Romeinen werd het kussen wat meer gemeengoed. De Romeinen kusten hun geliefden, familieleden en vrienden, en ook hun heersers. Ze onderscheidden een kus op de hand of de wang (osculum) van een kus op de lippen (basium) en een innige of gepassioneerde kus (savolium). Romeinse dichters als Ovidius en Catullus brachten o.a.een ode aan de kus. De Romeinse kus had zowel een sociaal, politiek als seksueel nut. In een tijdperk met veel analfabetisme, werd de kus ook gebruikt om een overeenkomst te sluiten; daar komen de Engelse uitdrukking “to seal with a kiss” en de “X” onder op de stippellijn vandaan. De sociale status van een Romeins burger bepaalde op welk lichaamsdeel hij of zij de keizer mocht kussen, de wang of de voet. En men trouwde door elkaar te kussen voor een groot gezelschap, iets wat nog steeds gebeurt.

De kus als sociale status

Gewoonten veranderden met de val van het Romeinse Rijk en de opkomst van het christendom. De eerste christenen begroetten elkaar vaak met een ‘heilige kus’, die werd geassocieerd met de overdracht van de geest. Buiten de Kerk werd de kus gebruikt om sociale rangen en standen onderling te versterken; vazallen en onderdanen kusten bijvoorbeeld de mantel van hun koning of de ring of muiltjes van de paus.

1319206294_897

Romeo, Julia en vampiers

Na de val van Rome leek de romantische kus zo’n 1000 jaar lang van het toneel verdwenen, om aan het eind van de elfde eeuw weer op te duiken met de hoofse liefde. De kus van Romeo en Julia is symbolisch voor deze cultus, die als doel had de hofmakerij weg te halen bij het gezag van familie en gemeenschap en eer te betonen aan de romantische liefde, met al zijn vrijheid, zelfbeschikking en mogelijk ontwrichtende kracht. Het lot van de onfortuinlijke geliefden herinnert ons eraan dat een dergelijke vrijheid niet zonder risico is, en het is goed mogelijk dat vampirisme is ontstaan uit het beeld van de gevaren – voor de gezondheid, de sociale rangorde, de reputatie en het geluk – van het kussen van de verkeerde persoon.

(Bron: Psychology Today)

Advertenties

Fijn dat ik me ongelukkig voel

Hoewel ik de laatste tijd niet zo lekker in mijn vel zit (sommigen weten dat dit een understatement is, maar ik zal er hier niet over uitweiden; laten we het voor het gemak maar even houden op een hormonale kwestie), merk ik dat het me stof tot schrijven geeft, inspiratie zo je wilt, wat dan wel weer een greintje goed gevoel geeft (wat een alliteratie!).

Oorzaak en gevolg?

Het is alom bekend dat goede schrijvers hun inspiratie halen uit de ellende die ze in hun eigen leven ervaren. Of is dat een mythe? Zijn er goede schrijvers die een perfecte jeugd hebben gehad, nooit hebben gehoord van liefdesverdriet of niet ooit iets te vaak naar de drank hebben gegrepen uit eenzaamheid? Of zou het andersom zijn? Zijn schrijvers zo verwikkeld geraakt in hun wereld van gecompliceerde personages en niet-bestaande conflicten dat ze zijn gaan geloven in hun eigen verhalen? Hebben ze door hun afzondering tijdens het schrijven misschien de zin voor de realiteit verloren? Of wellicht is hun leven zo saai, dat ze besloten hebben hun eigen verhalen te gaan beleven om te voelen dat ze leven.

Getergde auteurs

sighEr waren en zijn veel gekwelde schrijvers, getraumatiseerd, depressief, verslaafd aan drank, drugs of de liefde. Hemingway (depressief), Virginia Woolf (seksueel misbruikt en last van zenuwinzinkingen), George Sand (eenzame kindertijd, uitgehuwelijkt en ontsnapt aan de druk van haar familie) en dichter bij huis Gerard Reve (psychische problemen en zelfmoordpoging) en Maarten van Buren (leeft nog en schreef een boek over zijn depressie: Kikker gaat fietsen – over het leed dat leven heet); ze hadden of hebben allemaal problemen.

Philip Roth adviseerde ooit een jonge schrijver: “Als ik jou was zou ik stoppen nu het nog kan. Echt. Het is een vreselijke wereld. Gewoon een martelgang. Vreselijk. Je schrijft en schrijft en je moet bijna alles weggooien omdat het gewoon niet goed is. Ik zou zeggen: stop nu. Dit wil je jezelf niet aandoen. Dat is mijn advies voor jou.”

Perfectionisme

Soms is het inderdaad frustrerend: je vindt jezelf nooit goed genoeg. Hoe klein je publiek ook is, al schrijf je slechts voor jezelf, je wilt het goed doen, een staat van perfectie bereiken, die je nooit zult halen. Je familie zal het mooi vinden, je vrienden ook, en misschien gaat de reikwijdte van je blog, columns, roman of zelfs memoires nog verder, maar voor jou is het nooit af, nooit goed genoeg. Misschien ligt daar wel de pijn van de schrijver: nooit op papier krijgen wat er werkelijk in je hoofd zit.

Ondertussen heeft mijn ‘leed dat leven heet’ mij wel weer aan het schrijven gebracht en komt er door een oude bekende die mijn verleden komt oprakelen meer naar boven dan ik binnen kan houden. Wordt vervolgd, dus…

Je passie of gewoon een leuke baan?

Het woord ‘passie’ is een beetje uitgekauwd, het is gedevalueerd omdat het te pas en te onpas wordt gebruikt. Passie is ‘hartstochtelijke liefde voor iets of iemand.’ De passie is ook het lijdensverhaal van Christus. Het woord passie is dan ook ontleend (via het Franse passion) aan het Latijnse passio wat ‘lijden, foltering; ziekte; gemoedsaandoening, sentiment’, betekent. Passie hebben voor iets of iemand is er dus zo veel van houden dat het lijden of pijn veroorzaakt. Heel heftig, dus pas op met het gebruik van het woord ‘passie’.

Baan of bedrijf

Ik houd van mijn werk en hecht aan mijn vrijheid als zelfstandig ondernemer. Ik predik dan ook graag het ondernemerschap, maar besef ook goed dat er voldoende mensen zijn die heel gelukkig zijn in loondienst. Die leuk werk hebben, maar het bijvoorbeeld ook prettig vinden om na half zes de knop om te zetten en zich te wijden aan gezin, vrienden of een hobby (al dan niet met passie).

Prestatiedrang

nine-to-five-job-concept-9019795

Dit weekend stond er een goed stuk in het NRC Handelsblad geschreven door Anouk Eigenraam en Bart Cosijn. Die laatste mocht ik eens ontmoeten bij een debat over ondernemerschap waar ik aan deelnam en dat hij leidde. Bart en Anouk vragen zich af wat er mis is met de gewone kostwinner. En waarom alles met ‘passie’ moet en er zo veel gepresteerd moet worden.

Pas op de plaats

What ever happened to even op één plaats blijven? Soms heb je meer tijd nodig om te kunnen doorgronden wat de waarde of betekenis van een werkplek of leefomgeving is. Sommige mensen kiezen er om die reden voor langere tijd bij één werkgever te zitten, uit loyaliteit of omdat het economische zekerheid geeft. Maar zijn zij daarmee slechte managers van hun carrière?”

“…(En) wat als je geen ultieme droom hebt? Wat als je niet 24/7 bezig bent met je passie? Het mantra in onze samenleving lijkt te zijn veranderd van ‘je moet gelukkig worden’ in ‘je moet je passie najagen’.”

“Laten we alsjeblieft niet vergeten dat we in een samenleving naast entrepreneurs, uitvinders en innovators ook gewoon mensen nodig hebben die niet voortdurend hemelbestormend bezig zijn. Als iedereen bezig is de volgende president van Amerika te worden, wie haalt dan de kinderen van school?”

Voor wie doe je het?

De auteurs vragen zich af “waarom we steeds anders, uitdagender, echter, beter, mooier, interessanter willen zijn en voor wie we dat doen. Voor onszelf of voor de bühne?”

Er moet tegenwoordig zo veel gepresteerd worden en er is een soort ‘dwang’ om gelukkig en succesvol te zijn. Ik hoop niet dat we hier de Amerikaanse ‘goeroes’ gaan aanhangen. ‘Saai’ en ‘gewoon’ zijn ook goed.

Lang leve Saai.

passie

6 verrassende dingen die je dromen kunnen beïnvloeden

1. Op je buik slapen bevordert erotische dromen

Als je op je buik slaapt, heb je eerder erotische dromen dan wanneer je in een andere houding ligt. Volgens een onderzoek ga je al als je op je buik slaapt moeizamer ademhalen en ga je daardoor eerder dromen van wilde seks. Als je zo slaapt heb je vaker pikantere dromen. Een ander interessant feit is dat de meeste mensen die zo slapen en dromen, zeggen dat er ook vaak een beroemdheid in voorkomt.

2. Nachtmerries kunnen worden gedeeld

Identieke tweelingen hebben vaak dezelfde interesses en gewoontes, maar wetenschappers ontdekten dat hun genetische basis nog veel sterker is. De band is zo sterk dat ze een nachtmerrie bijna op dezelfde frequentie kunnen beleven. In een onderzoek met bijna 2700 eeneiige en 4200 twee-eiige tweelingen ontdekte men dat eeneiige tweelingen twee keer zo vaak neigen tot nachtmerries als twee-eiige tweelingen; bijzonder, maar ook eng.

3. Magnetische aardstralen zorgen voor bizarre dromen

Het is mogelijk dat magnetische aardstralen een sterke invloed hebben op dromen. Psycholoog Darren Lipnicki heeft zijn dromen acht jaar lang geregistreerd en kwam tot de conclusie dat lage geomagnetische activiteit vreemdere dromen veroorzaakte, maar bij een hoge geomagnetische activiteit werden de dromen normaler en begrijpelijker. Zijn bevindingen zijn puur anekdotisch maar zijn wel stof geweest voor verder wetenschappelijk onderzoek.

Okeren dromen van Saskia Kruize, Pays-Sas

Okeren dromen van Saskia Kruize, Pays-Sas

4. Zwart-wittelevisie genereert zwart-witdromen

Er zijn mensen die geheel in zwart-wit dromen. Een onderzoek uit 2008 van psychologiestudent Eva Murzyn van de Universiteit van Dundee (GB) heeft aangetoond dat het soort tv waarnaar je als kind keek veel invloed heeft op de kleur van je dromen. Murzyn ontdekte dat 20% van de dromen van haar 55+ respondenten kleurloos waren. Zij gelooft dat kinderen die tussen hun derde en tiende naar zwart-witbeelden keken, hun leven lang vaker in grijstinten dromen. Ander onderzoek toonde aan dat sinds de jaren 60 83% van de bevolking in kleur droomt, war overeenkomt met het aantal mensen dat is grootgebracht met kleurentelevisie.

5. Verschillende soorten kaas beïnvloeden je dromen

Onderzoek heeft aangetoond dat kaas van invloed kan zijn op je dromen. Kaas bevat een aminozuur dat tryptofaan heet en dat helpt bij het reguleren van je slaap en het verminderen van stress. Een onderzoek uit 2005 van de British Cheese Board liet zien dat de proefpersonen die meer cheddar aten vaker over beroemdheden droomden; de mensen die blauwaderkaas aten (Blue Stilton) hadden vreemdere dromen. Cheshire bood de beste nachtrust, maar zonder dromen. Wie Red Lancashire at, had nostalgische dromen over familie en jeugd en de Blue Lancashire-eters, droomden vaker van hun werk.

6. Wat je hoort en ruikt beïnvloedt je dromen

Als we slapen duidt onze geest het geluid om ons heen en gebruikt het in onze dromen. Dit betekent dat we in onze dromen soms geluiden horen uit de realiteit die vervolgens in de droom en ons onderbewustzijn komt. ZO kun je dromen dat je bij een concert bent als je broer gitaar speelt terwijl je slaapt. In een onderzoek ontdekten de onderzoekers een aanzienlijk verschil tussen de dromen van mensen die muziek hoorden en degenen die geen muziek hoorden. Degenen die wel muziek hoorden, zeiden dat ze ook in hun droom muziek hadden gehoord.
En zelfs geuren kunnen dromen beïnvloeden. Net als geluid duidt ons brein de geuren als een signaal en integreert ze in onze dromen. De geur van een roos bezorgde mensen prettige dromen, maar de geur van rotte eieren daarentegen leverde vreemde dromen op.

Wat zijn jouw ervaringen met dromen? Geef je reactie.

Bron: Mental Floss – Aatif Zubair

Omdat leven het meervoud is van lef

Soms moet je iets durven in het leven. Of nee, best vaak eigenlijk.

Veel dingen die in mijn leven zijn gebeurd, heb ik zelf doen ontstaan. Omdat ik een stap zette, de eerste, of een volgende. Soms was die stap net niet de juiste en creëerde ik iets wat ik liever niet had gehad. Spijt? Nee, spijt heb ik alleen gehad van stappen die ik niet heb gezet.

Sommige beslissingen waren verkeerd en er zijn er waarmee ik mezelf echt belachelijk heb gemaakt (denk ik), vooral in de liefde. Soms is het eerst even slikken en vraagt een besluit om aardig wat lef.
Maar mijn initiatieven hebben me ook vaak genoeg meer gebracht dan ik ooit had durven hopen. Mijn jaren in Parijs. Mijn eigen bedrijf. Een aantal prachtige verre reizen en fantastische ontmoetingen in binnen- en buitenland. Te veel mooie dingen om ze hier allemaal uit de doeken te doen.

Met het ouder worden, ontstaan soms tegenstrijdigheden. Sommige dingen durf je niet meer zo goed omdat je eerder de risico’s ervan inschat. Andere dingen worden juist makkelijker, omdat de gevolgen je niet meer zo interesseren. Je weet dat de wereld niet vergaat als het misgaat. Gewoon handelen, dus! Wat heb je te verliezen?love-guts-1

In een fijn restaurantje in Utrecht zat aan een tafeltje verderop een erg leuke man; blonde krullen, stralende ogen. Ik keek zijn kant op en dacht dat hij terugkeek. FLITS! Ach nee, dat heb ik me verbeeld. Maar een van mijn tafelgenoten merkte op dat hij steeds mijn kant op keek als ik niet keek…. Nee, toch? Ja, toch… FLITS! Toeval? Wat te doen? Hij was met vrienden en hem aanspreken was uitgesloten. Ik zou mezelf compleet voor aap zetten. Toch?
Terwijl ik mijn visitekaartjes uit mijn tas viste, smeedde ik een plannetje. De spanning liep op, hoewel vooral in mezelf. Mijn hart begon sneller te kloppen toen ik zag dat ze hun jassen aantrokken… “Het is NU of NOOIT,” zei mijn tafelgenoot. Met een visitekaartje in mijn klamme hand liep ik dus snel naar hem toe voordat hij de deur uit zou stappen en ik hem zeker nooit meer zou zien. Ik trok aan de sporttas die over zijn schouder hing en reikte mijn kaartje aan:
“Met het risico dat ik mezelf belachelijk maak… Maar ik vind je erg leuk.” Verder ging mijn dosis lef niet. Ik draaide me om en liep in de richting van de toiletten.

Hij heeft niet gebeld en zal het ook niet doen. Maar ik heb een spannende avond gehad. Ik heb geflirt, me een beetje verliefd gevoeld en gelachen met mijn vrienden!

Soms moet je iets durven in het leven. En soms moet je erover durven te schrijven.

Beslissingen, keuzes en verandering

‘De tijd vliegt, maar jij bent de piloot’ las ik laatst ergens. Mooi beeld, dat je achter de stuurknuppel van je vliegende tijdmachine zit en alles onder controle hebt. Je stuurt een beetje naar links, haalt de neus wat op en blijft af en toe de horizon checken. Maar zo is het natuurlijk niet. Er zijn stormen waar je doorheen moet en de apparatuur kan soms ineens gaan haperen, of het helemaal begeven.professor-barabas
Het is dus belangrijk dat je altijd rekening houdt met onverwachte dingen en niet bang bent om in te grijpen wanneer het nodig is en zelfs drastische maatregelen te treffen.

Ik zit middenin zo’n storm, nee, een aantal stormen (of misschien bén ik er wel een; zie Wikipedia): dit jaar ben ik samen met een compagnon een nieuw bedrijf begonnen – naast het vak van vertaler, run ik met haar een flexwerklocatie c.q. zzp-community: Pop-up professionals. Dat is op zich al vragen om ‘moeilijkheden’; die niet altijd even moeilijk zijn, maar toch zeker leiden tot roerige tijden. Een vlucht met turbulenties en luchtzakken; ben je net een paar kilometer gestegen… word je ineens een stuk omlaag getrokken! We hebben sinds de start van Pop-up professionals al menig keer onze koers moeten wijzigen. Soms is het vermoeiend, soms is het spannend en soms geeft het energie. Maar zoals met veel enge dingen voel je wel goed dat je leeft!

could-my-hot-flashes-be-causing-global-warmingDie andere storm heet Overgang. Het woord suggereert dat het een keer overgaat. Dat is te hopen, want dit is niet de leukste fase in mijn leven. Veel vrouwen doen er in boeken en tijdschriften zo irritant positief over dat ik me bijna schuldig ga voelen. IK HAAT HET! Ik ben bij vlagen somber en negatief, heb huilbuien en opvliegers (nee, dat is geen minivakantie in de tropen!), en voel me vaak moe en lusteloos. De apparatuur van mijn tijdverslindende vliegmasjein hapert voortdurend.

Maar terug naar het ondernemerschap. Bijkomend nadeel van een nieuw bedrijf: je moet een geduldige portemonnee hebben. Het eerste jaar gaat het vooral om het investeren van tijd, geld en energie. Er is dus geen budget voor rustgevende (echte) vakanties. En ik heb mijn huishoudelijke apparaten liefdevol op het hart gedrukt dat ze me nu vooral niet in de steek moeten laten.

Gelukkig haal ik tussendoor energie uit andere, kleine en grotere (maar zo goedkoop mogelijke) zaken. Een goed gesprek met een ‘buddy’ (tijdens de Challengemaand van LIFE), een boeiende literaire avond met schrijvers en dichters die een mooi verhaal vertellen, en een bijzondere fotowandeling met onbekende mensen die weleens nieuwe vrienden zouden kunnen worden. Het leven is lef hebben, maar blijft vooral ook: genieten. Niet vergeten (Note to self and to others).

Het was even stil op mijn blog. Om wat orde te scheppen heb ik besloten mijn blogs Squiggles en Ons Verhaal te gaan samenvoegen. Op Squiggles staat vanaf nu alles wat mij bezighoudt, van taalkwesties tot teleurstellingen, van levensvragen tot leeservaringen, en van herinneringen tot hoerastemmingen.

Alleen is maar alleen

Samenwerken als zzp’er.

Misschien heb je al eens samengewerkt met een collega-ondernemer of denk je erover na. Of je hebt het al eens overwogen, maar durfde het niet aan; je wist niet hoe je het moest aanpakken.

Hier zijn een paar basisrichtlijnen om je op weg te helpen:

Kies de juiste partner.
Wanneer je iemand kiest om mee samen te werken, kijk dan niet alleen naar zijn of haar vaardigheden (vakkundigheid), maar ook naar integriteit. Probeer erachter te komen of de persoon betrouwbaar en eerlijk is. Bij voorkeur met dezelfde werkethiek als je zelf hanteert. Vergeet niet dat de klant jouw naam zal koppelen aan die van hem/haar.

Partnerkeuze Alliance experts Hoe kiezen ondernemers hun zakelijke partner? (Bron: Alliance Experts)

Zorg voor een goede taakverdeling.
Wanneer je samenwerkt, leg dan vast wie welke verantwoordelijkheden heeft. Het zou jammer zijn als je er aan het eind van een project achter komt dat je beiden dezelfde taken hebt verricht, en andere taken niet zijn gedaan.

Vraag een VAR aan.
Als alle partners een VAR (Verklaring Arbeidsrelatie) hebben van de belastingdienst, dan kan er geen onduidelijkheid bestaan over het regelmatig inhuren van elkaar als zakenpartner.

Durf te praten over geld.
Als je samenwerkt zullen de financiële zaken zeker een keer ter sprake (moeten) komen. Zet de antwoorden op eventuele vragen vooraf op schrift. En stel eventueel een schriftelijke overeenkomst op waarin je bepaalt hoe elk van de partners wordt betaald.

Wie gaat er met de eer strijken?
Als er met het project iets extra’s te ‘verdienen’ valt, zoals een aanbeveling van de klant of een vermelding van het project in je portfolio, bespreek dan van tevoren wie daar gebruik van mag maken of hoe je het verdeelt.

Mandje ruilen
Eerlijk verdelen…

Wees flexibel.
Een belangrijk aspect van samenwerken is flexibiliteit. Als je projectplanning het toelaat, houd dan ook rekening met de planning van je partner. Zo is bijvoorbeeld de een een ochtendmens en de ander een avondmens (wat ook een voordeel kan zijn, omdat je dan meer uren aan je project kunt werken). Spreek dan af dat je ’s middags overleg hebt.

Eerlijk duurt het langst.
Wanneer je met iemand samenwerkt, en vooral wanneer je de ander ook bewondert, kun je indruk willen maken op elkaar. Laat dit niet van invloed zijn op je project. Als je hulp nodig hebt, vraag er dan om.

Sta open voor kritiek.
Een van de mooie dingen van samenwerking is dat je feedback krijgt van een andere professional, waar je van kunt leren. Als je die feedback krijgt, ga daar dan sportief mee om, ook als je het er niet mee eens bent. Sluit compromissen als dat nodig is.

Ten slotte nog drie tips:

Tip 1. Als je de samenwerking juridisch verder wilt doorvoeren dan met alleen een contract, dan kun je kiezen voor een vof, een maatschap of zelfs een coöperatie of bv. Kort gezegd hangt dat af van de grootte van het risico dat je loopt en het aantal klanten dat je samen hebt.

Tip 2. Vraag advies bij de Kamer van Koophandel of een juridisch adviesbureau of, nee ook: bij ervaringsdeskundigen. Zoek ondernemers die al samenwerken of dat hebben gedaan en vraag om hun do’s en don’ts.

Tip 3. Een praktische: bij samenwerking op afstand is het handig om gebruik te maken van een digitale werkomgeving, waarvan veel voorbeelden te vinden zijn op internet, zoals Zoho, BaseCamp, Conceptboard of specifiek samen schrijven met TypeWithMe.

Meer tips zijn hier natuurlijk welkom. Veel plezier samen!