“Wat doe jij nu eigenlijk?” Vertalen voor niet-vertalers

VanDale foutmeldingWanneer ik vertel wat mijn beroep is, komt men vaak met de vraag: “dus je vertaalt boeken?”. Dat is de associatie die men heeft: de vertaler die zich, gedreven door de wens cultuur en kunst om te zetten naar een een andere taal, bezighoudt met romans, gedichten en verhalen.
Eerlijk gezegd, in de vertaalwereld is de literatuur niet meer dan het topje van een ijsberg.

Wie vertaalt Dan Brown?
En literatuur is niet eens het meest lucratieve specialisme, integendeel, het tarief voor boekvertalingen is laag, anders zouden boeken onbetaalbaar worden. En het is zelfs niet het meest zichtbare. Weet jij bijvoorbeeld wie de vertalers (in veel talen) zijn van de boeken van Dan Brown? Je vindt deze informatie niet op de site van Brown zelf (die overigens wel mooi is [en]). Wel op de officiële Nederlandstalige site [nl]. En in boekrecensies wordt de vertaler vaak alleen genoemd als het boek niet beviel en het misschien ‘een slechte vertaling’ is; want aan de schrijver kan het toch niet liggen?

Ontelbare toepassingen
Behalve van cultuur – aardige gebruiken, volksverhalen en bijzondere, exotische anekdotes waarmee gepronkt kan worden – is de vertaalde tekst veelal een afspiegeling van instellingen, productieprocessen, ecosystemen, sociale omstandigheden, economische systemen, industriële ontwerpen, medische rapporten, stukjes geschiedenis en ga zo maar door. En niet te vergeten de zakelijke correspondentie en cv’s; ook al beweren veel Nederlanders dat ze in ieder geval het Engels goed beheersen.

Schaduwspelersboekomslag De onzichtbare
In de schaduw en op diverse niveaus in de keten verspreiden deze spelers van  het informatiespel feiten en knowhow onder specialisten en leken. Gaandeweg de vertalingen sijpelen noviteiten en uitwisselingen door in denkwijzen en praktijken, en ontstaan er nieuwe ideeën binnen de gemeenschap waarin ze leven. Door dit proces krijgt het nieuw geadopteerde concept niet alleen een marktwaarde maar ook een menselijke waarde. Niet altijd even vreedzaam, trouwens: een sluimerend of openlijk conflict, met de bijbehorende diplomatieke processen, propaganda en technologische ontwikkelingen, kan ook vragen om taalexperts. En dat is niet altijd zonder gevaar. Een recent voorbeeld daarvan zijn de tolken die in Afghanistan voor Nederland werkten en nu bedreigd worden door de Taliban [nl].

Medisch tolken en vertalen
Een ander voorbeeld zijn de arts en zijn buitenlandse patiënt. Voor een correcte diagnose is het van belang dat de juiste medische termen worden gebruikt. Onnodig om uit te leggen wat de financiële en vooral menselijke gevolgen kunnen zijn van een verkeerde interpretatie of vertaling.
Hieronder een ludiek filmpje over een medisch ‘vertaler’, die in dit geval natuurlijk eigenlijk een ‘tolk’ is – de termen worden nog wel eens door elkaar gebruikt.

Op mijn nieuwe website www.bastiaansen.biz [en] is een wat serieuzere video te zien over de inzet van tolken in de gezondheidszorg.
The New York Times plaatste op zijn website een artikel over het isolement waarin anderstaligen kunnen raken wanneer niemand hun taal spreekt of kan uitleggen. Een ziekte of ongeval op zich brengt al veel stress met zich mee, de eenzaamheid van niet weten wat er met je gebeurt, versterkt dit nog eens en is dus niet goed voor het genezingsproces.

Ervaring delen
Ook tussen vertalers onderling wordt overigens veel informatie uitgewisseld. Vertalers zijn doorgaans niet echt bang voor hun concurrenten (al zou dat misschien wel moeten, want de concurrentie is groot, vooral in de gangbare talen als Engels, Frans en Spaans) en delen graag informatie met elkaar, over ondernemerszaken, over taal, over vertaaltechnieken, daarvan getuigen de vele vertalersgemeenschappen op het internet en daarbuiten.
En Google maakt voor Google Translate gebruik van wat er op het web allemaal al is vertaald, en blijft het internet afspeuren om de vertalingen continu te verbeteren. Maar de menselijke invloed is (in ieder geval voorlopig) nog niet te automatiseren.

Vertalers luchten hun hart

Wat wordt er geschreven door vertalers over het vak van vertaler?

Als je deze zomer even niets te doen hebt, als je met je laptop in de zon zit, kun je eens de volgende vertalersblogs en vertaalwebsites gaan ontdekken:

NEDERLANDSTALIGE BLOGS

Avonturen van een vertalende thuiswerkmoeder
“Een vertaler is ook maar een mens”

Boekvertalers; diverse literair vertalers vertellen over bijzondere boeken die ze hebben vertaald of problemen met uitgeverijen of rond auteursrechten. ♥

Vertaalkreukels (Diets & Deutsch Vertalingen); “Het wel en wee van een zelfstandig vertaalster zonder personeel. Vertaalt uit het Duits, Frans en Engels in het Nederlands. Specialisaties: journalistiek, marketing, life-style, toerisme, financieel-economische teksten.” ♥

Vertalersnieuws (Mariëtte van Drunen, MVD Translations); “Wetenswaardigheden, informatie over relevante wetswijzigingen, tips over interessante websites en nog veel meer.” ♥

ENGELSTALIGE BLOGS

blogging shakespeare

About Translation (Peter Newmark); “Information, news and opinions about about professional translation.”

La parole exportée (Nadine Touzet); “Keeping it up in the translation/interpretation sphere.”

Blogging Translator (Phillippa Hammond); “Translation, Linguistics and Freelancing in the 21st Century.”

Brave New Words (B.J. Epstein); “A blog about translation, language, literature, and other related topics.” ♥

Dutch Translator (Olivier & Sébastien ); “News from the universe of translation and localization.”

Masked Translator; “A professional freelance translator, the Zorro of the translation blog world! Masked Translator just wants to tell it like it is about the real life of a professional translator…”

MonoPolish (Tomasz) ; “This blog is about my translation related experiences and tools.”

Musings from an Overworked Translator (Jill Sommer); “Featuring musings about my life and the translation industry.”

(Not just) Another Translator (Laurent Laget). ♥

Oversetter (Nick Rosenthal); “The title is a play on words, a literal English translation of the German word for translator – and a lesson in the need for proper translation.”

Sameday Translations

The Greener Word (Abigail Dahlberg); “Dispatches from the desk of a German-English environmental translator.”

There’s Something About Translation (Sarah Dillon);

Thoughts on Translations (Corinne McKay); about “…the translation industry and becoming a translator.”

Translate This! (Michael Wahlster); Sometimes there are no answers.

Translating & Interpreting (Terena Bell); Information about the translating and intepreting industry.

Translating Berlin (Sarah Vilece)

Translation Times (Judy and Dagmar Jenner); “The Entrepreneurial Linguists and Translating Twins blog about the business of translation from Las Vegas and Vienna.” ♥

Transubstantiation; (…) includes translation theory, translation studies, translation practice, written translation, oral interpreting and the oddities that surround the work of translators and interpreters, translator trainers, translation theorists and language scholars from around the world.

Wéb-tränslatiôns

Language Translation

Yindigo (Glenn Cain); Translation: Insights and Incites.

FRANSTALIGE BLOGS

I_think_therefore_I_blog Le dico dans la peau (Pauline Ratzé); “Un je ne sais quoi de traduction.”

L’Observatoire de la Traduction (Anyword);

Terduisache, le blog d’un traducteur en Nord (Frédéric Jacquier-Calbet); “Terduisache se veut un lieu de réflexion et d’échange sur le métier de la traduction et de l’interprétation en partant du nord de la France pour s’ouvrir vers le monde.”

Trad Online (Mathieu M, Danièl M., Vincent R.); “Blog de l’équipe…traduction, filière, clients, traducteurs, humeurs…”

Translator in Progress (Nélia Fahloun);

Transtextuel (C.P.); Babillages d’une traducteuse.

TWEETALIGE BLOGS

Translating is an art (Eng/Ned) (Percy Balemans, PB Translations); “Translating is more than simply looking up a few words in a dictionary or entering a text in a free online translation program.” ♥

Translations into French (Eng/Fra) (e2f tranlsations, inc.).

Translator’s musings (Eng/Fra) (Oleg Kuzin); “After all these years (…) it was time to share the horror stories, the near misses and the tips for all those requiring translations from English to French.”

Naked Translations (Eng/Fra) (Céline Graciet). ♥

♥ Aanbevolen (wat uiteraard niet betekent dat de rest niet interessant is)

Taalverhalen gezocht!

Voor een jubileumpublicatie ben ik op zoek naar ‘taalverhalen’: anekdotes over gesproken of geschreven taal of over vertalen.

Bron: Getty Images

Dit mag in tekst of in beeld, bijvoorbeeld met een cartoon. Denk aan grappige vondsten in het buitenland, mooie vergeten woorden en hun gebruik of etymologie, bijzondere gesprekken met of tussen mensen (bijvoorbeeld in de trein gehoord) of – voor vertalers – een ongewone vertaalopdracht.

Als jouw taalverhaal wordt geplaatst, word je met naam en toenaam (en eventueel bedrijfsnaam) vermeld en krijg je een gratis exemplaar. Als het een bestseller wordt 😉 , kun je natuurlijk wat meer verwachten.

Stuur me je bijdrage uiterlijk 15 mei 2010 per mail.

Dit wordt een leuk project! Alvast bedankt.

Groet,
Cora

Evenementen 2010

Er zijn weer talrijke conferenties, congressen, symposia en trainingen voor vertalers in 2010. Evenementen om je kennis bij te spijkeren of gelijkgestemden te ontmoeten. Ik heb een kleine selectie gemaakt van de activiteiten die mij interessant lijken, in binnen- en buitenland.

Ontbreekt er nog iets waarvan jij vindt dat anderen dat moeten weten? Geef me jouw evenement dan door.

3-6 februari, Parijs, Frankrijk
Expolangues
Designed to promote the learning of languages, defend multilingualism and develop international communication, Expolangues is a unique event which has been gathering all the players in the linguistic market, both professional and general public, for the past 25 years.

10-12 februari, Hyderabad, India
Socio-Cultural Approaches to Translation
This international conference would like to bring together Indian and non-Indian perspectives on translation with a view to setting up a platform for discussion, comparison and long-term collaboration. It aims to analyze how different cultures interact and interfere with one another through translation.

23 februari – 23 maart, Londen, Verenigd Koninkrijk
Translation Memory Tools (SDL Trados 2007) cursus
This course aims to provide a solid grounding in the use of TM tools (SDL Trados 2007) – to provide a general training in the principles of translation memory (TM) thus enabling the participants to learn other translation memory packages independently.

10 – 12 March 2010, Muscat, Oman
Second International Conference on Language, Linguistics, Literature and Translation
The conference will provide a forum for the exchange of ideas in the four main disciplines of language, linguistics, literature and translation. The conference will highlight both “Centring the Marginal, (&) Stretching the Boundaries” Organized by: Sultan Qaboos University, contact name: Dr T Balasubramanian

20 maart, Londen, Verenigd Koninkrijk
Graduate Colloquium on Theatre Translation
Theatre translation as collaboration: re-routing text through performance
The aim of this one-day graduate colloquium is to explore the collaborative creative processes involved in the re-routing of text from page to stage: what happens when a text is translated for performance?

24-26 maart, Iodz, Polen
LAFAL Linguistic Approaches to Funniness, Amusement and Laughter
The conference is convened to provide a forum for linguists interested in the area of humour research. The primary objectives will be to explore the nature of multifarious humorous phenomena and to enhance methodological tools used in humour studies across a variety of linguistic disciplines.

8-11 april, Melbourne, Australië
2010 Global Language Convention
The 2010 Global Language Convention will explore the theme, ‘Many Cultures, One Community: Language, Knowing and Power.

9-10 april, Talinn, Estland
Between cultures and Text: itineraries in translation
The conference addresses the terms “culture”, “history”, „method“, and “translation”.

16 – 18 April 2010, Birmingham, Verenigd Koninkrijk
ProZ.com Inter-Industry Conference
The event aims at bringing together individuals and companies working within or involved with the Translation industry.

4-5 mei, Kuala Lumpur, Malaysia
7th International Language for Specific Purposes seminar
LSP 2010 hopes to bring together language practitioners from the industry, institutions of higher learning, and all other institutions to share both their knowledge and skills to enhance human capital development through good language practices and effective communication skills.

5-7 mei, Boedapest, Hongarije
MemoQfest
Preceded with a workshop day on 5 May, this conference is an opportunity to learn about industry trends, learn more about Kilgray’s newest developments, attend workshops and discuss best practices, take part in social events and exchange information among translators, language service providers and translation end users.

7-8 mei Londen, Verenigd Koninkrijk
Subtitling Intensive Course
Overview of the main characteristics of Subtitling as opposed to other audiovisual translation modes and of the different types of subtitles produced nowadays; complex semiotic essence of audiovisual texts; main constraints affecting the production of subtitles; the stylistic conventions used in subtitling; cultural issues related to the subtitling process; using a professional subtitling software; appropriate translation strategies for dealing with technical and linguistic issues in subtitling.

27–29 mei, Reykjavik, IJsland
Art in Translation – International Conference on Language and the Arts
This conference seeks to address how arts discourse across linguistic borders affects the production, reception, and interpretation of art, music, film and literature in a globalized context.

28-29 mei, Lissabon, Portugal
International Technical Translation Conference
Two full days of practical learning sessions for the professional translator and interpreter of technical, engineering, scientific, and industrial materials delivered by engineers and technicians with extensive experience in translation, and by professional translators and interpreters and other leading experts in their field.

28 juni – 1 juli 2010, Swansea, Verenigd Koninkrijk
The Author-Translator in the European Literary Tradition
This conference seeks to reassess the importance of translation for European writers from antiquity to the present day. It will explore why authors translate, what they translate, and how they translate, as well as the links between an author’s translation work and his or her own writing.

28 juni-2 juli, Lyon, Frankrijk
Medical Translation Seminar
5-day seminar comprising translation workshops, the do’s and don’ts of medical translation, presentations on specialised subjects from medical professionals and terminology search.

1-3 juli, Poznan, Polen
Fifth Conference on Legal Translation, Court Interpreting and Comparative Legi-Linguistics
An international conference devoted to language and the law. Aim is to provide a forum for discussion in those scientific fields where linguistic and legal interests converge, and to facilitate integration between linguists, computer scientists and lawyers from all around the world.

23-25 juli, Kuala Lumpur, Malaysia
Found in Translation and Multiculturalism
An international conference on translation and multiculturalism. Papers are solicited in the areas of translation theories and strategies, analyses of translated texts, translations of literary texts, ideological stances in translation and the geopolitics of translation.

1-2 oktober Lissabon, Portugal
35th annual conference International Association Language and Business
Nog geen details bekend

1-11 december, Galway, Ierland
International Language Conference at NUI Galway
This conference will examine issues related to translation, technology and autonomy in language learning.

Veel plezier als je ergens besluit heen te gaan. En kom hier nog eens terug in de zomer voor een update.

Woorden voor de Ander

Vandaag een eerbetoon aan de Ander. De Ander die stimuleert, aanmoedigt. De Ander die complimenteert. De Ander die in je gelooft en er voor je is, ook als het minder gaat. De Ander die jou bevestigt of een spiegel voorhoudt. Vaak zonder het te beseffen.

letterhug Als die Ander er niet steeds weer was geweest, was ik nooit voor mezelf begonnen, had ik nooit die ene juiste beslissing genomen, had ik misschien nu nog in die put gezeten, was ik aan mezelf blijven twijfelen. De Ander is er met een duwtje in de rug, met een glimlach, met een etentje, met geld, met vertrouwen en met veel liefde.

Dank dus, aan de Ander. Ik hoop dat ik ook een keer die Ander kan zijn. Voor jou, als ode, deze woorden:

Pour amis
j’ai des mots
Que l’on a jamais dits
Mais je découvrirai aussi
Des mots tendres, et des mots
Qui dormaient jusqu’alors…

Voor vrienden
Heb ik woorden
Die nog nooit zijn uitgesproken
Maar ik zal ook woorden ontdekken
Die teder zijn, en woorden die
Voorheen leken te slapen…

(Uit: Les Mots van Yves Duteil)

Een aantal van mijn Anderen zijn Wim, Tom, Emmy, Ria, Gert-Jan en bovenal mijn moeder.

Jij hebt vast ook Anderen. Ik zou het leuk vinden om te horen wat ze voor je betekenen.