Taalverhalen gezocht!

Voor een jubileumpublicatie ben ik op zoek naar ‘taalverhalen’: anekdotes over gesproken of geschreven taal of over vertalen.

Bron: Getty Images

Dit mag in tekst of in beeld, bijvoorbeeld met een cartoon. Denk aan grappige vondsten in het buitenland, mooie vergeten woorden en hun gebruik of etymologie, bijzondere gesprekken met of tussen mensen (bijvoorbeeld in de trein gehoord) of – voor vertalers – een ongewone vertaalopdracht.

Als jouw taalverhaal wordt geplaatst, word je met naam en toenaam (en eventueel bedrijfsnaam) vermeld en krijg je een gratis exemplaar. Als het een bestseller wordt 😉 , kun je natuurlijk wat meer verwachten.

Stuur me je bijdrage uiterlijk 15 mei 2010 per mail.

Dit wordt een leuk project! Alvast bedankt.

Groet,
Cora

Advertenties

Evenementen 2010

Er zijn weer talrijke conferenties, congressen, symposia en trainingen voor vertalers in 2010. Evenementen om je kennis bij te spijkeren of gelijkgestemden te ontmoeten. Ik heb een kleine selectie gemaakt van de activiteiten die mij interessant lijken, in binnen- en buitenland.

Ontbreekt er nog iets waarvan jij vindt dat anderen dat moeten weten? Geef me jouw evenement dan door.

3-6 februari, Parijs, Frankrijk
Expolangues
Designed to promote the learning of languages, defend multilingualism and develop international communication, Expolangues is a unique event which has been gathering all the players in the linguistic market, both professional and general public, for the past 25 years.

10-12 februari, Hyderabad, India
Socio-Cultural Approaches to Translation
This international conference would like to bring together Indian and non-Indian perspectives on translation with a view to setting up a platform for discussion, comparison and long-term collaboration. It aims to analyze how different cultures interact and interfere with one another through translation.

23 februari – 23 maart, Londen, Verenigd Koninkrijk
Translation Memory Tools (SDL Trados 2007) cursus
This course aims to provide a solid grounding in the use of TM tools (SDL Trados 2007) – to provide a general training in the principles of translation memory (TM) thus enabling the participants to learn other translation memory packages independently.

10 – 12 March 2010, Muscat, Oman
Second International Conference on Language, Linguistics, Literature and Translation
The conference will provide a forum for the exchange of ideas in the four main disciplines of language, linguistics, literature and translation. The conference will highlight both “Centring the Marginal, (&) Stretching the Boundaries” Organized by: Sultan Qaboos University, contact name: Dr T Balasubramanian

20 maart, Londen, Verenigd Koninkrijk
Graduate Colloquium on Theatre Translation
Theatre translation as collaboration: re-routing text through performance
The aim of this one-day graduate colloquium is to explore the collaborative creative processes involved in the re-routing of text from page to stage: what happens when a text is translated for performance?

24-26 maart, Iodz, Polen
LAFAL Linguistic Approaches to Funniness, Amusement and Laughter
The conference is convened to provide a forum for linguists interested in the area of humour research. The primary objectives will be to explore the nature of multifarious humorous phenomena and to enhance methodological tools used in humour studies across a variety of linguistic disciplines.

8-11 april, Melbourne, Australië
2010 Global Language Convention
The 2010 Global Language Convention will explore the theme, ‘Many Cultures, One Community: Language, Knowing and Power.

9-10 april, Talinn, Estland
Between cultures and Text: itineraries in translation
The conference addresses the terms “culture”, “history”, „method“, and “translation”.

16 – 18 April 2010, Birmingham, Verenigd Koninkrijk
ProZ.com Inter-Industry Conference
The event aims at bringing together individuals and companies working within or involved with the Translation industry.

4-5 mei, Kuala Lumpur, Malaysia
7th International Language for Specific Purposes seminar
LSP 2010 hopes to bring together language practitioners from the industry, institutions of higher learning, and all other institutions to share both their knowledge and skills to enhance human capital development through good language practices and effective communication skills.

5-7 mei, Boedapest, Hongarije
MemoQfest
Preceded with a workshop day on 5 May, this conference is an opportunity to learn about industry trends, learn more about Kilgray’s newest developments, attend workshops and discuss best practices, take part in social events and exchange information among translators, language service providers and translation end users.

7-8 mei Londen, Verenigd Koninkrijk
Subtitling Intensive Course
Overview of the main characteristics of Subtitling as opposed to other audiovisual translation modes and of the different types of subtitles produced nowadays; complex semiotic essence of audiovisual texts; main constraints affecting the production of subtitles; the stylistic conventions used in subtitling; cultural issues related to the subtitling process; using a professional subtitling software; appropriate translation strategies for dealing with technical and linguistic issues in subtitling.

27–29 mei, Reykjavik, IJsland
Art in Translation – International Conference on Language and the Arts
This conference seeks to address how arts discourse across linguistic borders affects the production, reception, and interpretation of art, music, film and literature in a globalized context.

28-29 mei, Lissabon, Portugal
International Technical Translation Conference
Two full days of practical learning sessions for the professional translator and interpreter of technical, engineering, scientific, and industrial materials delivered by engineers and technicians with extensive experience in translation, and by professional translators and interpreters and other leading experts in their field.

28 juni – 1 juli 2010, Swansea, Verenigd Koninkrijk
The Author-Translator in the European Literary Tradition
This conference seeks to reassess the importance of translation for European writers from antiquity to the present day. It will explore why authors translate, what they translate, and how they translate, as well as the links between an author’s translation work and his or her own writing.

28 juni-2 juli, Lyon, Frankrijk
Medical Translation Seminar
5-day seminar comprising translation workshops, the do’s and don’ts of medical translation, presentations on specialised subjects from medical professionals and terminology search.

1-3 juli, Poznan, Polen
Fifth Conference on Legal Translation, Court Interpreting and Comparative Legi-Linguistics
An international conference devoted to language and the law. Aim is to provide a forum for discussion in those scientific fields where linguistic and legal interests converge, and to facilitate integration between linguists, computer scientists and lawyers from all around the world.

23-25 juli, Kuala Lumpur, Malaysia
Found in Translation and Multiculturalism
An international conference on translation and multiculturalism. Papers are solicited in the areas of translation theories and strategies, analyses of translated texts, translations of literary texts, ideological stances in translation and the geopolitics of translation.

1-2 oktober Lissabon, Portugal
35th annual conference International Association Language and Business
Nog geen details bekend

1-11 december, Galway, Ierland
International Language Conference at NUI Galway
This conference will examine issues related to translation, technology and autonomy in language learning.

Veel plezier als je ergens besluit heen te gaan. En kom hier nog eens terug in de zomer voor een update.

Woorden voor de Ander

Vandaag een eerbetoon aan de Ander. De Ander die stimuleert, aanmoedigt. De Ander die complimenteert. De Ander die in je gelooft en er voor je is, ook als het minder gaat. De Ander die jou bevestigt of een spiegel voorhoudt. Vaak zonder het te beseffen.

letterhug Als die Ander er niet steeds weer was geweest, was ik nooit voor mezelf begonnen, had ik nooit die ene juiste beslissing genomen, had ik misschien nu nog in die put gezeten, was ik aan mezelf blijven twijfelen. De Ander is er met een duwtje in de rug, met een glimlach, met een etentje, met geld, met vertrouwen en met veel liefde.

Dank dus, aan de Ander. Ik hoop dat ik ook een keer die Ander kan zijn. Voor jou, als ode, deze woorden:

Pour amis
j’ai des mots
Que l’on a jamais dits
Mais je découvrirai aussi
Des mots tendres, et des mots
Qui dormaient jusqu’alors…

Voor vrienden
Heb ik woorden
Die nog nooit zijn uitgesproken
Maar ik zal ook woorden ontdekken
Die teder zijn, en woorden die
Voorheen leken te slapen…

(Uit: Les Mots van Yves Duteil)

Een aantal van mijn Anderen zijn Wim, Tom, Emmy, Ria, Gert-Jan en bovenal mijn moeder.

Jij hebt vast ook Anderen. Ik zou het leuk vinden om te horen wat ze voor je betekenen.

Citaten over vertalen (voor de liefhebber)

Many critics, no defenders, translators have but two regrets: when we hit, no one remembers, when we miss, no one forgets.’
(Anoniem)

‘Een woord-voor-woord vertaling uit een andere taal verhult de betekenis, zoals welig tierend onkruid het gezaaide verstikt. Als namelijk de wijze van uitdrukking slaafs de naamvallen en de figuren volgt, zal zij ondanks omhaal van woorden of lange omschrijvingen nauwelijks kunnen uitdrukken wat bondig gezegd kon worden.’

‘…laten andere op lettergrepen en letters jagen, let gij echter op de gedachte.’

‘Wat gij nauwkeurig vertalen noemt, dat heet bij kenners “slechte smaak”.’

‘Als iemand niet inziet dat de bevalligheid van een taal door vertaling gewijzigd wordt, laat hij dan maar een Homerus woord-voor-woord in het Latijn vertalen (…) dan zal hij wel inzien dat zijn stijl belachelijk wordt en dat de welsprekendste der dichters ons nog nauwelijks iets zegt.’

Voorgaande vier citaten: Eusebius Hiëronymus (St. Jérôme; 340-420); patroonheilige van de vertalers.

St. Jerome 1605 door Carvaggio

‘Ik vond het dus niet nodig ieder afzonderlijk woord met een eigen woord weer te geven, maar wel heb ik de stijl van alle woorden en hun betekenis behouden. Waar het voor de lezer immers op aankomt, dacht ik, is dat ik hem van de woorden niet hetzelfde aantal maar, om zo te zeggen, hetzelfde gewicht bezorg.’
Marcus Tullius Cicero (106-43 v.C.).

Niemand kan juist vertalen zonder een goede en diepgaande kennis van elk van beide talen. En zelfs dat is niet voldoende. Velen zijn immers in staat om te begrijpen maar kunnen het begrepene niet onder woorden brengen. Zoals velen een schilderij beoordelen die zelf niet bij machte zijn om een schilderij te maken, (…) zo is ook het juiste vertalen een grote en moeilijke kunst.’
Leonardo Bruni (1370-1444); De interpretatione recta.

‘Ik wil niet voorbijgaan aan de dwaasheid van sommige vertalers die in plaats van voor vrijheid te kiezen, zich slaafs onderwerpen. Dat wil zeggen, ze zijn zo dwaas dat ze proberen regel voor regel of vers voor vers weer te geven, hetgeen een misvatting is waardoor ze dikwijls de bedoeling van de schrijver die ze vertalen, vervalsen en de schoonheid en de volmaaktheid van de ene noch de andere taal tot uitdrukking brengen.’
Etienne Dollet (1509-1546); La manière de bien traduire d’une langue en aultre.

‘…het grootste onrecht dat men een kopie kan aandoen, is haar met het origineel te confronteren, aangezien die daarbij al haar charme verliest en de Natuur zelve er moeite mee heeft twee dingen voort te brengen die in alle op elkaar gelijken.’
Nicolas Perrot d’Ablancourt (1606-1664)

‘…elke taal is een verschillende verhouding tussen uitspreken en zwijgen. Elk verzwijgt sommige dingen om andere te kunnen zeggen… Vandaar de geweldige moeilijkheid van het vertalen: het gaat er daarbij om in de ene taal juist te zeggen wat de andere taal tracht te verzwijgen. Maar tevens ziet men waarin vertalen een prachtige onderneming kan zijn, namelijk in het onthullen van de wederzijdse geheimen die volken en tijden tegenover elkaar bewaren…’
Walter Benjamin (1892-1940); Die Aufgabe des Übersetzers.

‘Wegens het riskante van wat ze ondernemen komt vertalers grote verdienste toe. Zij zouden zich echter meer als rivalen van hun auteurs dan als slaafse kopiisten moeten opstellen. Vooral zouden ze, al zij het in bescheiden mate, de moed moeten kunnen opbrengen om “nieuwe uitdrukkingen” te gebruiken daar waar het origineel erom vraagt.’
Raymond van den Broeck (1935); Over de grenzen van het vertaalbare.

Terug naar vroeger: nieuwe en oude onderzoeksmethoden

Vorige week werkte ik aan de vertaling van een projectomschrijving voor de plaatsing van een nieuw kaartjessysteem voor een Frans regionaal spoorwegnetwerk. Er stonden diverse vaktermen in waar ik plausibele Nederlandse benamingen voor wist te vinden. De OV-chipkaart kennen we tegenwoordig allemaal wel en ook het woord beeldkrant (SAEIV in het Frans) kon ik – mede dankzij Google Afbeeldingen en YouTube – vrij snel vinden. Dat zijn dan ook voorwerpen waar je als reiziger in het openbaar vervoer min of meer direct mee te maken krijgt en die bovendien nog wel eens in een koetjes-en-kalfjesgesprek kunnen opduiken. Maar wat als je een term moet vertalen die echt alleen door vakmensen wordt gebezigd en niet te vinden is op internet?

Zo liep ik tegen het woord girouette aan. In alle goede woordenboeken vind je de definitie ‘windvaantje’ of ‘weerhaan’ en dat was ook de enige betekenis die ik van het Franse woord kende. Als je dan tussen de afbeeldingen op internet gaat snuffelen, vind je allemaal prachtige foto’s van kerktorens en allerhande dieren met pijlen. Omdat de aanhouder meestal wint, bleef ik pagina na virtuele pagina met foto’s doorbladeren, totdat ik stuitte op de vreemde weereend in de bijt: een foto van een bus! Die bracht me naar de site van een busmaatschappij met afbeeldingen van een aantal informatieborden op bussen. Van die panelen met het lijnnummer en de eindbestemming, waar de chauffeur vroeger met de hand aan moest draaien, en die vandaag de dag volledig digitaal zijn. Maar de doorsnee reiziger vraagt niet: ‘Wat staat er op dat digitale informatiebord op de bus?’ Hoe heet zoiets dan in het Nederlands?

girouette03 La girouette

Op zoek dus, naar de naam van een digitaal instrument waarover geen digitale informatie is te vinden. Buswerkplaatsen hebben geen website, busmaatschappijen geven alleen reisinformatie. En het enige telefoonnummer dat op hun websites is te vinden is 0900-9292.

Ik moest dus terug naar de methodes van vroeger. Want zo moet het gegaan zijn in het pre-internettijdperk: uren in de bibliotheek op zoek naar boeken over seismologie of Elzasser kunst, of gewoon een deskundige, vereniging of museum bellen (gevonden in het papieren telefoonboek en gebeld met een draaischijftelefoon).

De oplossing voor mijn probleem kwam – via de buurvrouw aan wie ik mijn dilemma had voorgelegd – van een buschauffeur die pauze hield. Hij kent zijn bus waarschijnlijk als geen ander en wist te vertellen dat zo’n informatiebord een lijn- en richtingsfilm heet. Daar kom je als leek natuurlijk nooit op…

Heb je ook een vertaaldilemma gehad dat vroeg om een creatieve oplossing? Of misschien uiteindelijk niet is opgelost? Ik hoor graag je ervaringen!

Taalvernieuwers

Hoewel in 2004 de eer werd gegund aan de Statenvertalers zijn Kees van Kooten en Wim de Bie (toen een tweede plaats, Marten Toonder eindigde als derde) voor mij nog altijd de belangrijkste taalvernieuwers van de vorige eeuw in Nederland. Briljante vondsten als ‘doemdenken’, ‘krommunicatie’ (en ook ‘verdommunicatie’) en de welbekende ‘regelneef’ (met als variant de ‘geilneef’) worden nog dagelijks gebruikt.

Originaliteit is een criterium voor taalvernieuwing, maar ook eenvoud is een belangrijk element. Johan Cruyff is daar een goed voorbeeld van. Een van Nederlands beroemdste voetballers, ook internationaal, en een rolmodel voor vele voetbalfans. Cruyff spreekt simpel en duidelijk. Iedereen begrijpt (meestal) wat hij bedoelt. Zijn uitspraken zijn populaire oneliners en zijn taalgebruik heeft zelfs een eigen naam gekregen: cruyffiaans.

Cruyffiaanse uitspraken

clip_image001 De bal is een essentieel onderdeel van het spel

clip_image001 Elk nadeel heeft zijn voordeel

clip_image001[1] Als wij de bal hebben, kunnen zij niet scoren

clip_image001[2] Het geeft niet als de tegenstander doelpunten maakt, zolang jij er maar eentje meer maakt

clip_image001[3] Je snapt het pas als je het begrijpt

clip_image001[4] Italianen kunnen niet van je winnen, maar je kunt wel van ze verliezen

clip_image001[5] De verdediging was geitenkaas

berra2

Ook de Verenigde Staten hebben hun eigen sportieve taalversimpelaar: Yogi Berra. Berra, die eigenlijk Lawrence Peter Berra heet, is een voormalig Amerikaanse honkbalspeler, die bijna z’n hele carrière bij de New York Yankees heeft gespeeld. Vanwege zijn simpele quasifilosofische uitspraken riep het Britse weekblad The Economist hem in januari 2005 uit tot “wisest fool of the past 50 years.” Ook de naam van de tekenfilmfiguur Yogi Bear is afgeleid van Yogi Berra.

Berraëske uitspraken

clip_image001[6] This is like deja vu all over again.

clip_image001[7] You can observe a lot just by watching.

clip_image001[8] I knew I was going to take the wrong train, so I left early.

clip_image001[9] If you don’t know where you are going, you will wind up somewhere else.

clip_image001[11] Baseball is 90% mental — the other half is physical.

clip_image001[12] Nobody goes there anymore; it’s too crowded.

clip_image001[13] Do you mean now?” (Toen iemand vroeg hoe laat het was.)

clip_image001[14] I always thought that record would stand until it was broken.

clip_image001[15] Why buy good luggage? You only use it when you travel.

clip_image001[16] You should always go to other people’s funerals; otherwise, they won’t come to yours.

clip_image001[17] I didn’t really say everything I said.

clip_image001[18] It’s very dangerous to make predictions, especially about the future.

clip_image001[19] The future ain’t what it used to be.

Groot Frans Dictee

In december ook weer hard geblokt tijdens het Groot Dictee der Nederlandse taal? Voor de francofonen en francofielen onder ons is er nu ook een Franstalige versie.

Op 14 maart a.s. is er La Dictée de Descartes in het Maison Descartes (bien sûr). Het wordt gepresenteerd door Chazia Mourali.
Vanaf 10.00 uur is er koffie en na afloop van het dictee is er gelegenheid om de film Les Fautes d’Orthographe te zien, een komedie uit 2004 van Jean-Jacques Zilbermann.
Om 12.30 zullen de resultaten van het dictee bekend worden gemaakt.

Adres: Vijzelgracht 2a, 1017 HR Amsterdam. Informatie: 020-531 95 33.

Opgeven vóór 5 maart bij:
m.tuijn@maisondescartes.nl met vermelding van de categorie:

1. Néerlandais de niveau intermédiaire à avancé, of
2. Francophones ou étrangers de langue maternelle française