Specialist of Generalist?

Tenzij afkomstig uit een andere sector dan de pure vertaalbranche, beginnen de meeste vertalers als generalist. Ze zijn vaak min of meer gedwongen diverse vertaalopdrachten aan te nemen, van welke aard dan ook, van een softwarehandleiding voor het leggen van pijpleidingen tot een website van een mailservice. Is dat een ideale situatie?

Niemand, en zeker geen beginner, kan overal een expert in zijn, maar een gebrek aan deskundigheid zal de niet-gespecialiseerde vertaler vroeg of laat opbreken in de vorm van verkeerd begrepen denkbeelden of onjuist gebruikte technische termen. Aan de andere kant zijn er vandaag de dag veel wetenschappelijke en technologische gebieden die elkaar overlappen, zo kun je bijvoorbeeld geen goede medische vertaler zijn zonder enigszins bekend te zijn met elektronische apparatuur, en voor een artikel over het milieu kun je enige kennis nodig hebben van chemie, meteorologie of geologie. Daarom moet de vertaler, ook al is specialisatie in bepaalde gebieden een must, ook een brede algemene kennis hebben om uitstekend werk te kunnen leveren.

Specialisten Volgens een oud gezegde weet de specialist veel over weinig zaken en leert hij steeds meer bij over steeds minder zaken, totdat hij uiteindelijk alles weet over niets. De generalist daarentegen weet een beetje van veel dingen en leert steeds minder bij over steeds meer dingen, totdat hij uiteindelijk niets weet over alles.
Welke van deze uitersten pas het best bij jou? Denk je dat specialisatie een goed alternatief is voor een brede algemene kennis?

Een specialisatie kan iets zijn waar je bent ingerold, wanneer je bijvoorbeeld uit een bepaald vakgebied komt, zoals de techniek. Maar het kan ook een bedrijfsstrategie zijn: je wilt een bepaalde markt gaan bedienen, je wilt je gaan focussen en meer duidelijkheid scheppen voor je klanten. Je kiest voor een niche om je concurrenten voor te blijven.
Wel is het dan belangrijk om jezelf als die specialist goed zichtbaar te maken. Kies er duidelijk voor en benadruk het in je communicatie-uitingen. Of dat nu je visitekaartje is, je elevator pitch, je profiel op LinkedIn of je berichtgeving op Twitter.

Veel vertalers en andere zzp’ers denken dat ze zichzelf beperken door voor een specialisme te kiezen. Dat is niet per se waar. Je kunt er best andersoortige vertalingen bij blijven doen. Maar je zult eerder worden gezien als echt deskundig, en niet alleen in de specialisatie die je hebt gekozen, maar ook als taalkundige. En als je goed blijft werken aan je netwerk zullen uit diverse hoeken gevarieerde opdrachten blijven komen.

Een paar feiten op een rijtje:

  • Er zijn verschillende gradaties in specialisatie, voor sommige zijn specifieke diploma’s vereist, andere vragen om ervaring of oefening.
  • Je kunt meer dan een specialisatie hebben. Wees dus niet bang dat je vast komt te zitten in een enkel vakgebied.
  • Er zijn altijd mensen die meer (of minder) van een bepaald onderwerp weten dan jij. Zelf specialisten weten niet altijd alles. Sommige specialisten zijn deskundiger dan andere.
  • In de loop der tijd kan de vraag naar een bepaald onderwerp veranderen. Als je je specialiseert, wees dan bereid om een andere specialisatie te kiezen wanneer de markt daarom vraagt. Laat iets los of voeg iets toe aan je ervaring.
  • De keuze voor specialisatie hoeft niet permanent te zijn. Een van de voordelen van eigen baas zijn is dat je te allen tijde kunt kiezen welke vakgebieden je als focus neemt, of welke je laat vallen.
  • Of je nu een specialist bent of een generalist, je moet altijd bijblijven. Als je ervoor kiest een generalist te zijn, betekent dat niet dat je je kennis niet meer hoeft bij te spijkeren. Je hebt er in alle gevallen baat bij als je jezelf blijft ontwikkelen door cursussen te volgen, naar conferenties te gaan of vakliteratuur te lezen.
  • De markt is groot genoeg voor zowel generalisten als specialisten. Sommige opdrachten zijn perfect voor een specialist, andere zijn beter voor iemand met een bredere kennis.
  • Op de vraag of je moet specialiseren is geen goed of fout antwoord. De keuze om te specialiseren is geheel persoonlijk.

Doordat ik ooit ben begonnen als verpleegkundige en voor diverse bedrijven in de sector heb gewerkt (medische apparatuur, farmaceutisch, enz.) heb ik gekozen voor een specialisatie in medisch vertalen, maar met een brede werkervaring ben ik van vele markten thuis.

Taalverhalen gezocht!

Voor een jubileumpublicatie ben ik op zoek naar ‘taalverhalen’: anekdotes over gesproken of geschreven taal of over vertalen.

Bron: Getty Images

Dit mag in tekst of in beeld, bijvoorbeeld met een cartoon. Denk aan grappige vondsten in het buitenland, mooie vergeten woorden en hun gebruik of etymologie, bijzondere gesprekken met of tussen mensen (bijvoorbeeld in de trein gehoord) of – voor vertalers – een ongewone vertaalopdracht.

Als jouw taalverhaal wordt geplaatst, word je met naam en toenaam (en eventueel bedrijfsnaam) vermeld en krijg je een gratis exemplaar. Als het een bestseller wordt 😉 , kun je natuurlijk wat meer verwachten.

Stuur me je bijdrage uiterlijk 15 mei 2010 per mail.

Dit wordt een leuk project! Alvast bedankt.

Groet,
Cora

Gereedschap voor de vertaler (en anderen die met tekst werken)

Uit: Vertaler in Ondernemersland

Computer Tools: wat heeft een vertaler nodig?swiss army knife
Wanneer je voor jezelf begint (of al even bezig bent) vraag je  je misschien af welke tools je nodig hebt. Er zijn zoveel verschillende computervertaalhulpen, dat het moeilijk is om te bepalen welke echt nuttig zijn. Een overzicht is grofweg onder te verdelen in drie categorieën.

Categorie 1: absolute noodzaak
Tekstverwerking
Een tekstverwerkingsprogramma – zoals Word – spreekt voor zich. Voor de vertaler begint en eindigt alles met tekst.
Spelling en grammatica
Behalve de kennis van de vertaler zelf, moet een eenvoudige spellingcontrole (zoals verwerkt in MS Word) voldoende zijn. Als je dan nog twijfelt, kun je het altijd nog opzoeken in een woordenboek, van papier, elektronisch of online. En wil je echt goed werk afleveren, kies er dan voor om je werk door een andere taalprofessional te laten nakijken.
Het internet
De contacten van de doorsnee vertaler gaan bijna allemaal digitaal. Sommige e-mailprogramma’s hebben moeite met het verzenden van grote bestanden. Die kun je online via allerlei websites versturen. En een snelle internetverbinding is natuurlijk een must. Niets is zo frustrerend als tegen een deadline aanzitten en een minuut moeten wachten op de informatie die je zo hard nodig hebt.
Terminologiemanager
Wat voor tools je ook kiest, als vertaler moet je een manier vinden om terminologielijsten te beheren. Je kunt een simpele tabel maken in een tekstverwerker als Word of een spreadsheetprogramma als Excel. Later kun je deze lijstjes eventueel importeren in een specialistischer softwareprogramma. Maar het kan ook met een database-beheersysteem. Of gebruik een gespecialiseerd softwarepakket (LogiTerm, MultiTerm, Termex), hoewel die vaak prijzig en minder flexibel zijn, zijn ze wel klaar voor gebruik.
Woordenboeken op CD-ROM of online
Vergeleken met gedrukte woordenboeken zijn cd-roms vaak goedkoper en hun zoekmogelijkheden uitgebreider. Een abonnement op woordenboeken online is handig als je veel onderweg bent, en ze zijn altijd up-to-date.

Categorie 2: voor later
Deze tools komen minder vaak voor, zijn soms lastiger onder de knie te krijgen of zijn duurder dan die van categorie 1. Of je ze wilt gebruiken hangt dus af van je persoonlijke voorkeur en omstandigheden.
Tekstzoekmachines
Hiermee kun je makkelijker wegwijs worden in alle tekstdocumenten op je eigen pc en op het internet. Dit wordt ook wel een indexer genoemd: Naturel, ISYS, dtSearch, AltaVista Discovery, enz.
Bitext
Een bitext combineert brontekst met vertaling en kan worden geraadpleegd met behulp van een full-text search tool. Er is hiervoor (nog) geen software verkrijgbaar; vaak zit het verwerkt in andere programma’s.
Spraakherkenning
Deze software (zoals ViaVoice of Naturally Speaking) wordt vaak aangeschaft bij rsi-klachten. Ik heb dit programma onlangs tegen forse korting aangeschaft en na een half uurtje oefenen werkte het uitstekend.
Optical Character Recognition (OCR)
Zo’n programma zit vaak in het pakket wanneer je een scanner aanschaft. Het leest niet-tekstdocumenten en zet ze om in bewerkbare tekst. Dit is een nuttig programma, omdat je wel eens teksten zult vertalen die niet digitaal of alleen als afbeelding (bijv. JPEG) beschikbaar zijn.

Categorie 3: alleen als het écht de moeite waard is
De tools in deze categorie kunnen je productiviteit aanzienlijk verhogen, maar denk goed na over de waarde die ze voor jou hebben.
Desktop publishing (DTP)
Een DTP-programma kan van nut zijn om te voldoen aan de wensen van een klant op het gebied van lay-out of een bepaald type document. Voorbeelden: PDF-converter, PowerPoint, QuarkExpress, PageMaker en HTML-editors.
Fax
Er zijn nog altijd klanten die met een fax werken en het kan daarom een nuttige aanschaf zijn. Maar meestal is er een digitaal alternatief voorhanden (scannen). Zo niet, dan kun je voor een paar euro per maand online een faxnummer aanvragen (gratis voor alleen ontvangst). De fax wordt dan verder per e-mail verstuurd.
Term scanning
Handig als je met grote vertaalbestanden met veel herhalingen werkt. Met term scanning (LogiTerm, TermCruncher) weet je meteen welke termen al eens gebruikt zijn en kun je een glossary aanmaken.
Translation Memory Manager (TMM)
Voornamelijk bedoeld voor vertalingen waarin herhalingen op zinsniveau zitten. Ze zijn vaak kostbaar en complex in het gebruik.

Meer details vind je in de nieuwe uitgave van mijn boek Vertaler in Ondernemersland.

Bovenstaand overzicht is gebaseerd op een artikel van Claude Bédard, een ervaren vertaler en auteur van diverse boeken over vertalen.

Blijf jezelf vernieuwen

In elk vak is het belangrijk om jezelf te blijven ontwikkelen, maar in het vertalersvak misschien nog wel meer. Als vertaler krijg je met allerlei technologische ontwikkelingen te maken, maar ook de taal zelf evolueert (hoewel ik hoop dat ‘hun hebben’ nooit ingeburgerd zal raken). Bovendien is het goed om je te specialiseren, je te onderscheiden van al die andere vertalers. Specialiseren betekent niet per se beperken, zoals velen denken. Het helpt je te focussen en nieuwe markten aan te boren. Als jij als een expert op een bepaald vakgebied wordt gezien, kan dat je alleen maar meer klanten en opdrachten opleveren.

foto Louise Dahl-Wolfe De kennis heb je misschien al in huis, maar het is goed om ook een certificaat te halen om je aantoonbaar als deskundige te profileren.

Om jezelf verder te ontwikkelen en de kans op opdrachten te vergroten, kun je ook overwegen om een taal erbij te gaan leren, een journalistieke opleiding of schrijfcursussen te volgen of je te verdiepen in de literatuur- of een andere wetenschap (Nederlands of een andere taal).

Een paar tips:

  • Reserveer tijd in je agenda om te ‘leren’. Dat kan ook zijn het lezen van vak- of andere literatuur.
  • Houd ogen en oren open. Volg op twitter of via blogs bijvoorbeeld mensen van buiten je vakgebied of koop eens een tijdschrift dat je normaal niet zou lezen. Je steekt er beslist iets van op.
  • Leer van de meesters. Volg het werk van topvertalers of -schrijvers. Ga eens naar een van hun lezingen. Of vraag of een van hen je mentor wil zijn bij een studie of project.
  • Vraag om kritiek. Vraag je klanten om feedback, maar vraag ook eens commentaar van een collega-vertaler of een totale buitenstaander.
  • Volg een cursus of opleiding. Hieronder volgen een paar vakgebieden waarin je je als vertaler kunt specialiseren.

Technisch
ICT-kennis wordt natuurlijk veel gevraagd, zoals voor software handleidingen, maar ik heb ook wel eens iets vertaald over industriële pompen en over ov-chipkaartsystemen.

Medisch en paramedisch
Hier is fouten maken natuurlijk niet geoorloofd. Het kan levens kosten – en dat is ook al eens gebeurd door toedoen van een slechte vertaling. Belangrijk is een gedegen kennis van de medische terminologie. Cursussen zijn te volgen bij de grote ziekenhuizen of bij onderwijsinstellingen als LOI, NTI, enz. Specifieker zijn de cursussen Medisch Vertalen van Medilingua of via Vertaalweb of Teamwork.

Juridisch
Ook hier is een exacte vertaling cruciaal. Je kunt je schriftelijk verbeteren in het juridische taalgebruik door zelfstudie, maar het is ook mogelijk je te specialiseren als gerechtstolk of -vertaler via de Stichting Instituut voor Gerechtstolken en -Vertalers (SIGV). Er is ook een cursus speciaal voor Engels-Nederlands/Nederlands-Engels.

Marketing en reclame
Als je hierin bent gespecialiseerd, ben je een beetje een copywriter onder de vertalers. Heel belangrijk is het om commercieel te denken en te weten hoe je met teksten kunt verkopen. Volg een cursus copywriting of andere schrijfcursussen. Zelf heb ik diverse schrijfcursussen gevolgd bij de Hogeschool Utrecht.

Literair vertalen
Voor veel vertalers een aantrekkelijke specialisatie. Waar kun je immers je creativiteit beter kwijt dan in de vertaling van een mooie roman? Het is echter ook een moeilijk vak, je moet een lange adem hebben om een heel boek te kunnen vertalen en het verdient aanzienlijk minder goed dan de commerciële opdrachten. Er is een tweejarige opleiding aan de Verstalersvakschool in Amsterdam gevolgd. Deze is vrij nieuw. Ik behoorde tot een van de eerste studenten.

Evenementen 2010

Er zijn weer talrijke conferenties, congressen, symposia en trainingen voor vertalers in 2010. Evenementen om je kennis bij te spijkeren of gelijkgestemden te ontmoeten. Ik heb een kleine selectie gemaakt van de activiteiten die mij interessant lijken, in binnen- en buitenland.

Ontbreekt er nog iets waarvan jij vindt dat anderen dat moeten weten? Geef me jouw evenement dan door.

3-6 februari, Parijs, Frankrijk
Expolangues
Designed to promote the learning of languages, defend multilingualism and develop international communication, Expolangues is a unique event which has been gathering all the players in the linguistic market, both professional and general public, for the past 25 years.

10-12 februari, Hyderabad, India
Socio-Cultural Approaches to Translation
This international conference would like to bring together Indian and non-Indian perspectives on translation with a view to setting up a platform for discussion, comparison and long-term collaboration. It aims to analyze how different cultures interact and interfere with one another through translation.

23 februari – 23 maart, Londen, Verenigd Koninkrijk
Translation Memory Tools (SDL Trados 2007) cursus
This course aims to provide a solid grounding in the use of TM tools (SDL Trados 2007) – to provide a general training in the principles of translation memory (TM) thus enabling the participants to learn other translation memory packages independently.

10 – 12 March 2010, Muscat, Oman
Second International Conference on Language, Linguistics, Literature and Translation
The conference will provide a forum for the exchange of ideas in the four main disciplines of language, linguistics, literature and translation. The conference will highlight both “Centring the Marginal, (&) Stretching the Boundaries” Organized by: Sultan Qaboos University, contact name: Dr T Balasubramanian

20 maart, Londen, Verenigd Koninkrijk
Graduate Colloquium on Theatre Translation
Theatre translation as collaboration: re-routing text through performance
The aim of this one-day graduate colloquium is to explore the collaborative creative processes involved in the re-routing of text from page to stage: what happens when a text is translated for performance?

24-26 maart, Iodz, Polen
LAFAL Linguistic Approaches to Funniness, Amusement and Laughter
The conference is convened to provide a forum for linguists interested in the area of humour research. The primary objectives will be to explore the nature of multifarious humorous phenomena and to enhance methodological tools used in humour studies across a variety of linguistic disciplines.

8-11 april, Melbourne, Australië
2010 Global Language Convention
The 2010 Global Language Convention will explore the theme, ‘Many Cultures, One Community: Language, Knowing and Power.

9-10 april, Talinn, Estland
Between cultures and Text: itineraries in translation
The conference addresses the terms “culture”, “history”, „method“, and “translation”.

16 – 18 April 2010, Birmingham, Verenigd Koninkrijk
ProZ.com Inter-Industry Conference
The event aims at bringing together individuals and companies working within or involved with the Translation industry.

4-5 mei, Kuala Lumpur, Malaysia
7th International Language for Specific Purposes seminar
LSP 2010 hopes to bring together language practitioners from the industry, institutions of higher learning, and all other institutions to share both their knowledge and skills to enhance human capital development through good language practices and effective communication skills.

5-7 mei, Boedapest, Hongarije
MemoQfest
Preceded with a workshop day on 5 May, this conference is an opportunity to learn about industry trends, learn more about Kilgray’s newest developments, attend workshops and discuss best practices, take part in social events and exchange information among translators, language service providers and translation end users.

7-8 mei Londen, Verenigd Koninkrijk
Subtitling Intensive Course
Overview of the main characteristics of Subtitling as opposed to other audiovisual translation modes and of the different types of subtitles produced nowadays; complex semiotic essence of audiovisual texts; main constraints affecting the production of subtitles; the stylistic conventions used in subtitling; cultural issues related to the subtitling process; using a professional subtitling software; appropriate translation strategies for dealing with technical and linguistic issues in subtitling.

27–29 mei, Reykjavik, IJsland
Art in Translation – International Conference on Language and the Arts
This conference seeks to address how arts discourse across linguistic borders affects the production, reception, and interpretation of art, music, film and literature in a globalized context.

28-29 mei, Lissabon, Portugal
International Technical Translation Conference
Two full days of practical learning sessions for the professional translator and interpreter of technical, engineering, scientific, and industrial materials delivered by engineers and technicians with extensive experience in translation, and by professional translators and interpreters and other leading experts in their field.

28 juni – 1 juli 2010, Swansea, Verenigd Koninkrijk
The Author-Translator in the European Literary Tradition
This conference seeks to reassess the importance of translation for European writers from antiquity to the present day. It will explore why authors translate, what they translate, and how they translate, as well as the links between an author’s translation work and his or her own writing.

28 juni-2 juli, Lyon, Frankrijk
Medical Translation Seminar
5-day seminar comprising translation workshops, the do’s and don’ts of medical translation, presentations on specialised subjects from medical professionals and terminology search.

1-3 juli, Poznan, Polen
Fifth Conference on Legal Translation, Court Interpreting and Comparative Legi-Linguistics
An international conference devoted to language and the law. Aim is to provide a forum for discussion in those scientific fields where linguistic and legal interests converge, and to facilitate integration between linguists, computer scientists and lawyers from all around the world.

23-25 juli, Kuala Lumpur, Malaysia
Found in Translation and Multiculturalism
An international conference on translation and multiculturalism. Papers are solicited in the areas of translation theories and strategies, analyses of translated texts, translations of literary texts, ideological stances in translation and the geopolitics of translation.

1-2 oktober Lissabon, Portugal
35th annual conference International Association Language and Business
Nog geen details bekend

1-11 december, Galway, Ierland
International Language Conference at NUI Galway
This conference will examine issues related to translation, technology and autonomy in language learning.

Veel plezier als je ergens besluit heen te gaan. En kom hier nog eens terug in de zomer voor een update.